MUHABERESİZ, MUHAREBE OLMAZ!
  • Reklam
Görkem Akçay

Görkem Akçay

Görkem Akçay

MUHABERESİZ, MUHAREBE OLMAZ!

14 Kasım 2017 - 15:20

CUMHURİYETİN İLK YILLARINDA YAPILAN EN ÖNEMLİ ATILIM “TELEFON ŞİRKETİ”

 

Ülkemize veya Anadolu topraklarına elektrikli telgraf ilk kez 18551 yılında gelmiş öncesinde 1840 yılında “posta nezareti” olarak kurulmuştu, telefonun yaygın kullanımı ise 1909 yılında İstanbul Postanesinde 50 hatlık manuel telefonlar ile gerçekleşmiştir.  Fakat 13 Kasım 1918 – 6 Ekim 1923 tarihleri arasında İstanbul’un İngilizler tarafından işgal edilmesiyle kurulan ve gelişmekte olan bu sistem tamamen sökülmüştür. İngilizler tarafından Türkler 48 saat aralıksız çalışma 12 saat dinlenme sistemiyle tekrar telgraf hattı ve telefon hatları için çalışmalara başlamıştır.2Bu çalışmalar sırasında birçok Türk hayatını kaybetmiş veya İngiliz subaylar tarafından keyfi olarak infaz edilmişlerdir.3

 

                Yeniden yapılanma 1919 yılı yazına kadar devam etmiş İstanbul’un temel haberleşme sistemini oluşturmuştur. İngilizlerin İstanbul’u boşaltacağı anlaşılınca da telefon ve telsiz hatları Beyoğlu ve İzmir belediyelerine devredilmiştir. 1924 yılında yine İngilizlerin baskısı ileEriccson ortak çalışmasına başlanmış İstanbul Telefon Şirketi Ekçi Ustabaşısı Halil Orhan’a İzmir’de bir manyetolu telefon şebekesi kurdurulmuş ve 200 abone ile işlemeye başlamıştır. 5 Haziran 1927 tarihinde İzmir ve Civarı Telefon Anonim Şirketi kurulmuştur.Şirketin kurucuları İzmir Belediyesi ile Ericsson Şirketidir. Sözleşmeye göre imtiyaz süresi 30 yıl olarak belirlenmiştir. Hisselerin %51’i Ericsson Şirketine,  %49’u ise hamiline yazılmıştır. İzmir’de Ericsson fabrikası imalatı olan “hultmonnericsson otomatik sistem santrali” 28 Ekim kurulmuş, İzmir ve civarının telefon şebekesini kurmak ve işletmekle yükümlü olan şirket, varlığını, 1938 yılına kadar sürdürmüştür. 1930 tarihinde abonesi 1300’e ulaşmıştır. 1937 senesinde abone sayısı 2163 iken İzmir telefon işletmesi devletleştirilmiştir.4

 

TÜRK TARİHİNİN ve DOĞU AVRUPANIN İLK OTOMATİK SANTRALİ

 

4 Şubat 1924 tarihli Telgraf Telefon Kanunu yurdun her tarafında telefon tesis etmeyi ve işletme yetkisini Posta Telgraf ve Telefon Umum Müdürlüğü’ne vermiştir.  Müdürlük önce İzmir ve İstanbul’daki gibi manuel sistemi Ankara merkezli kurma kararı almış ancak Atatürk’ün direktifi ile o sıralarda gelişmiş ülkelerde kullanılan otomatik telefon santralı tesisine karar verilmiştir. Bu amaçla açılan ihaleyi Ericssonbu sefer bağımsız şekilde kazanmıştır. 1926 yılında Ankara Telgrafhanesi merkez olarak 2000 hat kapasiteli olarak hizmete açılmıştır. İki yıl içerisinde 3000 aboneye ulaşmıştır.4

 

ŞEHİRLERARASI İLK TELEFON SİSTEMİ ve MEVCUT DURUM

 

Ankara ile İstanbul arasında ilk telefon haberleşmesi 1 Temmuz 1929 tarihinde tek devre ile açılmıştır. 1926 yılına kadar ülkemizde otomatik santral yoktu. 1923 senesinde 13 manuel santralımız vardı ve bu santraller çoğunlukla İstanbul’daydı. İlk otomatik santral 1926 senesinde Ankara’da tesis edilmiştir. 1923 senesinde 13 manuel santralın kapasitesi 19136 idi. 1926 senesinde 2000 hatlık otomatik santralın ilavesi ile santral kapasitesi 21250 olmuştur. 1926 senesinden sonra manuel santrallerin yerine otomatik santraller tesis edilmeye başlanılmış ve manuel kapasite düşmüştür. Örneğin, 1928’de manuel 18032 otomatik 4000, 1930’da manuel 15236 otomatik 7500, 1932’de manuel 15236 otomatik 10500 olmuştur. 1937 senesine gelindiğinde manuel santral kapasitesi 14900 adede düşmüş otomatik santral kapasitesi ise 14000 adede yükselmiştir. Görüldüğü üzere bu dönem içinde modern ve süratli telefon haberleşmesine öncelik verilmiş, manuel santraller yavaş yavaş tasviye edilerek yerine otomatik santraller tesis edilmiş ayrıca ilk defa telefon santralı tesis edilecek yerlere de otomatik santraller kurulmuştur.5

 

 

 

 

İZMİR ve DİĞER TELEFON ŞİRKETLERİNİN DEVLETLEŞTİRİLMESİ

 

İzmir Telefon Türk Anonim Şirketi, 24 Ocak 1938 tarihinde Bayındırlık Bakanlığı tarafından bir milyon iki yüz bin Türk Lirası karşılığında satın alınmıştır. Fiili devir 1 Şubat 1938 tarihindetamamlanmıştır. Satın alma işlemi, 25 Nisan 1938 tarihinde 3375 sayılı kanunla onaylanmıştır. İzmir Telefon tesisatının satın alınmasıyla birlikte İzmir Telefon Müdürlüğü kurulmuş ve bu müdürlük Bayındırlık Bakanlığı’nın kontrolü altında olmak üzere PTT Genel Müdürlüğü’ne bağlanmıştır.6

 

Türk Telekomünikasyonunun temeli olan bu atılımlar Genç Türkiye Cumhuriyetinin gücüne güç katmış, Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK’ün bizlere koyduğu hedef olan “Muasır Medeniyetlerin” üzerine çıkarmıştır. Bugün yol ve park yapmaktan başka icraatı olmayan ve her şeyi özelleştiren bürokratlara ders olması amacıyla bu kısa öyküyü sizlerle paylaştım.

Esen kalın.

 

 

 

Temel ilke Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. Ne kadar zengin ve müreffeh olursa olsun, istiklâlden mahrum bir millet, medenî insanlık karşısında uşak olmak mevkiinden yüksek bir muameleye lâyık sayılamaz. Yabancı bir devletin himaye ve desteğini kabul etmek, insanlık özelliklerinden mahrumiyeti, beceriksizlik ve miskinliği itiraftan başka bir şey değildir. Gerçekten bu aşağı dereceye düşmemiş olanların isteyerek başlarına bir yabancı efendi getirmelerine asla ihtimal verilemez. Hâlbuki Türk'ün haysiyet ve izzetinefis ve kabiliyeti çok yüksek ve büyüktür. Böyle bir millet esir yaşamaktansa yok olsun daha iyidir. Bundan ötürü, ya bağımsızlık ya ölüm!

Gazi Mustafa Kemal Atatürk

 

Nutuk, 1919, I, s. 13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAKLAR

  1. TheAdvent of theElectricTelegraph in theOttomanEmpire, s. 133-165, University of Texas
  2. Ali Fuat Cebesoy, Milli Mücadele Hatıraları 1953 - s. 148-149.
  3. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, Sayı 19 (Cumhuriyet öncesi amelelerin durumu) 1994 Ankara
  4. http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-17/cumhuriyetin-kurulusu-ve-ilk-onbes-yilinda-ptt-isletmesi
  5. Cumhuriyet Gazetesi – 2 Temmuz 1929 (“Şehirlerarası ilk telefon görüşmesi.) 
  6. CUMHURİYETİN KURULUŞ YILLARINDA TELEKOMÜNİKASYON POLİTİKALARI (1923-1939) Yüksek Lisans Tezi. Çağla Kubilay. Ankara-2003

 

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..

Son Yazılar